Son güncelleme:
Kısaca
Bel ve boyun fıtığı, omurlar arasındaki diskin iç kısmının dışarı taşarak sinire baskı yapmasıdır. Bel, boyun, kol veya bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve güç kaybı yapabilir. Hastaların büyük çoğunluğu ilaç, fizik tedavi, egzersiz ve uygun hastalarda enjeksiyon gibi ameliyatsız yöntemlerle iyileşir; ameliyat ise ilerleyici güç kaybı veya idrar-dışkı kontrol sorunu gibi durumlara ayrılır.
Fıtık nedir?
Omurgadaki her omur arasında, amortisör görevi gören ve disk adı verilen yastıkçıklar bulunur. Diskin dış halkası zayıfladığında ya da yırtıldığında iç kısmındaki jel kıvamındaki doku dışarı taşar. Taşan bu doku yakınındaki sinir köküne baskı yaptığında fıtık ağrısı ortaya çıkar.
Belde (lomber bölge) olursa bel fıtığı, boyunda (servikal bölge) olursa boyun fıtığı adını alır. Her fıtık ağrı yapmaz; görüntülemede fıtık görülmesi ile şikâyetin fıtıktan kaynaklanması aynı şey değildir. Bu yüzden tedavi, filme değil hastanın muayene bulgularına göre planlanır.
Belirtileri nelerdir?
- Belde ya da boyunda, hareketle artan ağrı
- Bacağa (siyatik) veya kola yayılan, bazen elektrik çarpması gibi hissedilen ağrı
- Bacakta, ayakta, kolda veya parmaklarda uyuşma, karıncalanma
- Kas gücünde azalma, ayak ucuna ya da topuğa basmakta zorlanma
- Öksürme, hapşırma ve ıkınmayla artan ağrı
- Boyun fıtığında baş, omuz ve kürek kemiği arasına vuran ağrı
Neden olur?
Fıtık çoğunlukla diskin yıllar içinde yıpranmasıyla gelişir. Riski artıran başlıca etkenler:
- Uzun süre hareketsiz oturmak, masa başı çalışmak, telefona eğik bakmak
- Ağır yükü dizleri bükmeden, belden eğilerek kaldırmak
- Fazla kilo ve zayıf gövde (core) kasları
- Sigara kullanımı (diskin beslenmesini bozar)
- Ani zorlanma, düşme ve travmalar
- Genetik yatkınlık
Tanı nasıl konur?
Tanının temeli ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir: ağrının yayılım yeri, refleksler, kas gücü ve his muayenesi hangi sinirin etkilendiğini büyük ölçüde gösterir. Gerekli görülürse MR ile fıtığın yeri ve büyüklüğü, bazı durumlarda EMG ile sinir hasarının derecesi değerlendirilir.
Ameliyatsız tedavi seçenekleri
Fıtık tanısı alan hastaların büyük çoğunluğu ameliyata ihtiyaç duymadan iyileşir. Tedavi kişiye özel planlanır ve genellikle birkaç yöntem birlikte kullanılır:
- İlaç tedavisi: Ağrı ve iltihabı azaltan, kas spazmını çözen ilaçlar (kısa süreli ve kontrollü).
- Fizik tedavi ve egzersiz: Ağrıyı azaltan uygulamalar ile gövde ve boyun kaslarını güçlendiren, esnekliği artıran kişiye özel program.
- Enjeksiyon tedavileri: Uygun hastalarda sinir çevresine ya da ağrı kaynağına yönelik enjeksiyonlar; ozon tedavisi gibi seçenekler de değerlendirilebilir.
- Duruş ve yaşam düzenlemesi: Oturma düzeni, ekran yüksekliği, yük kaldırma tekniği ve kilo kontrolü.
- Kontrollü hareket: Uzun yatak istirahati önerilmez; ağrıyı artırmayan düzeyde hareket iyileşmeyi hızlandırır.
Ameliyat; ilerleyici kas gücü kaybı, idrar veya dışkı kontrolünde bozulma (kauda ekina sendromu) ya da uygun tedaviye rağmen geçmeyen şiddetli ağrı gibi durumlarda gündeme gelir.
Ne zaman hemen doktora başvurmalı?
Sıkça sorulan sorular
Bel fıtığı ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Evet. Bel fıtığı olan hastaların büyük çoğunluğu ilaç, fizik tedavi, egzersiz ve uygun hastalarda enjeksiyon gibi ameliyatsız yöntemlerle iyileşir. Ameliyat; ilerleyici güç kaybı, idrar-dışkı kontrol sorunu veya tedaviye yanıt vermeyen şiddetli ağrı gibi durumlara ayrılır.
Fıtık kendiliğinden geriler mi?
Bazı fıtıklar zaman içinde vücut tarafından kısmen emilerek küçülebilir ve şikâyetler haftalar-aylar içinde azalabilir. Bu süreçte ağrının kontrol altına alınması ve doğru egzersiz programı iyileşmeyi destekler.
Fıtıkta yatak istirahati gerekir mi?
Uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketlere devam etmek, kasların zayıflamasını önler ve iyileşmeyi hızlandırır.
Boyun fıtığı neden kola vurur?
Boyundaki diskten taşan doku, kola giden sinir köklerine baskı yapabilir. Bu nedenle ağrı, uyuşma ve karıncalanma omuza, kola ve parmaklara yayılabilir.
MR'da fıtık çıktı, mutlaka ameliyat mı olmalıyım?
Hayır. MR'da görülen her fıtık ameliyat gerektirmez; hatta şikâyeti olmayan pek çok kişide de fıtık görülebilir. Karar, muayene bulguları ve şikâyetlerin şiddetine göre verilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için lütfen bir hekime başvurun.